Sunday, October 25, 2015

(14) Email එවන්නේ කවුරන් විසින් කමකටද?

Email සමග පැමිණෙන තර්ජන සමබන්ධයෙන් ඔබෙ දැඩි අවධානය යොමුකළ යුතය.
ඔබගේ බැංකවෙන් ලැබෙන විද්‍යුත් පණිවුඩයකට සෑම අතින්ම සමාන එහෙත් වෙනත් URL එකක් සහිත විද්‍යුත් තැපැල් පණිවුඩයක් මගින් ඔබගේ බැංක විස්තර Password ආදී තොරතුරු ඉල්ලා සිටිනු ඇත. ඔබගේ බැංකවෙන් ලැබෙන ඉල්ලීමක් යයි සිතා අදාල තොරතුරු යැපීමට පෙළඹෙනු ඇත. ලැබෙන email වල url සමබන්ධව ඉතා පරික්ෂාකාරී වන්න. එවිට ඔබ රැවටිමවලට හසු නොවනු ඇත.
තවද ඔබ දන්නා හදුනන අයෙක් විසින් ඔහු හෝ ඇය විදේශ රටකදී කරදරයට පත්වු බව දන්වා මුදල් ඉල්ලා සිටිය හැක.
අප්‍රිකානු රටවලින් ලැබෙන email මගින් ඔබගේ සහභාගිත්වය සහ ආධාර ඉල්ලා සිටිනු ඇත. මේ සදහා ඔබට විශාල කොමිස් මුදලක් ද ලබාදීමට පොරොන්දු වනු ඇත. මෙවන් අවස්තාවලදී ද වඩාත් ප්‍රවෙශමකාරී විය යුතුය.
වෛරස් සහිතව ලැබෙන email මගින් ඔබගේ පෞද්ගලික තොරතුරු මුරපද ආදිය සොරකම කරනු ඇත. සටහනේ වෙබ් අඩවි මගින් ඔබගේ බ්‍ර‍වුසරය වෙත ඔත්තසේවා මෘදුකාංග(spyware) එක් කරනු ඇත. පසුව එම තොරතුරු අවභාවිත කිරිමෙ හැකියාව ඔවුන්ට ඇත.

  • අන්තර්ජාලය තරුණ පිරිස් දැනුම,අධ්‍යාපනය ,විනෝදාස්වාදය ලබන ඉතා අපුර්ව තැනක් ලෙස හදුනාගෙන ඇත. එනමුදු ඔවුන් වෙත පැමිණෙන තර්ජනද බොහෝ. සමාජ වෙබ අඩවි තුළ ඔබට හමුවන පුද්ගලයින් සමග සබදතා ඇති කරගැනිමෙදී ඉතාමත් සැලකිලිමත් විය යුතුය. අන්තර්ජාලය තුළ සිටින බිලියන ගණනක් සාමාජිකයින් අතර ,යම් ප්‍ර‍මාණයක් හානිකර පුද්ගලයන්ද සිටිය හැක. මොවුන් සමබන්ධයෙන් කටයුතු කිරිමට නිතීමය ප්‍ර‍තිපාදන ඇත.
  • අන්තර්ජාලය හා අදාල මත නිතිරිති සමුදායක් ද ඇත. මෙවා netiquettes ලෙස හැදින්වේ. මෙහි අන්තර්ජාලයේ සිදුවන සබදතා පිලිබඳ පමණක් නොව, ඉලෙක්ට්‍රොනික ක්‍රියාදාමය පිලිබඳ මාර්ගෝපදේශ අඩංගවේ.

(15) මෙම විද්‍යුත් තැපැල් නීති අනුගමනය කරන්න.

  • ඔබම හදුනාගන්න.
  • ආවරණය සහිතව email එක ආරම්භක කරන අතරම ඔබගේ නම යොදමින් අවසන් කරන්න.
  • පණිවිඩය අවසානයේ අත්සනක් යොදන්න.
  • මාතෘකාවක් ඇතළත් කරන්න. පණිවිඩය විස්තරාත්මක වන ලෙස අර්ථවත් වැකියක් පණිවිඩ ශිර්ෂයේ යොදන්න.
  • සෝපහාස ඉදිරිපත් කිරීමෙන් වලකින්න. ඔබ ගැන නොදන්නා අය එහි අර්ථය වැරදි ලෙස ගත හැක.
  • අන් අයගේ පෞද්ගලිකත්වයට ගරු කරන්න. මුල් කතෘගේ අවසරයකින් තොරව පෞද්ගලික විද්‍යුත් තැපැල් පණිවිඩ උපුටා ගැනිම හෝ forward කිරීමෙන් වලකින්න.
  • email එක ලැබුණු බව තහවුරු කරන්න.
  • ප්‍රවෙශමෙන් පිටපත් කරගන්න. අවශ්‍ය අයට පමණක් එම පිටපත් යොමුකරන්න.
  • spam කිරීමෙන් වලකින්න. තේරුමක් නොමැති විස්තර , කටකතා ආදිය අන්තර්ජාලයට එක් කිරිමෙන් හෝ ඒවාට දායක වීමෙන් වළකින්න.

(16) සමාජ ජාල වල පිළිපැදිය යුත ආචාරධර්ම

ස්වයං හදුනාගැනිමෙන් තොරව තමා මිතුරෙකු මෙන් පිළිගන්නා ලෙස ඉල්ලීමෙන් වළකින්න.
නන්නාදුනනා ආගන්තුකයින් මිතුරන් ලෙස පිළිගැනීමෙන් වළකින්න. එසේ කළහොත් ඔබට මෙන්ම ඔබගේ මිතුරියන්ටද හානි සිදුවිය හැක.
ඔබේ මිතුරන්ට රසික පිටුවට පිවිසෙන මෙන් නැවත නැවත ඉල්ලීම කිරීමෙන් වළකින්න.
ඔබේ මිතුරන්ගේ පින්තුර අනයවශ්‍ය පරිදි post කිරීමෙන් වළකින්න. එය ඔවුන්ගේ රැකියාවන්ට පවා තර්ජනාත්මක විය හැක.
යමෙක් මිතුරෙකු ලෙස පිළිගැනීමට ඔබ බැදි නැති අතර කැමති නම් පමණක් පිළිගත හැක. යමෙකු  නැව ත නැවත ඉල්ලා සිටිනවානම්  ඔහු ගැන පරීක්ෂාකර බලා තීරණයක් ගැනීම අනිවාර්යයි.
ඔබේ facebook ගිණුම හා twitter ගිණුම සමබන්ධ කිරීම දුෂ්කරය. ඔබ ප්‍රවෙශමෙන් මෙය නොකළහොත් ඔබේ තොරතුරු මිතරන්ගේ newsfeed අනවශ්‍ය ලෙස පණිවිඩ ලෙස යා හැක.
twitter ජාලයේ ව්‍යාවහාරයක් සහ tags නිසියාකාරයෙන් භාාවිත කරන්න් කෙසේද යන්න තේරුම් ගත යුතුය.
නැවත ඔබගේ විස්තර tweet කිරීම නුසුදුය. ඒ සමබන්ධව උනන්දුවන මිතරෙක් සිටි නම් ඔවුන් tweet කරනු ඇත. ඔබගේ comments  සාධාරණ සහ නිර්මාණශීලි විය යුතු වන අතර තර්ක විවෙචන වලින් වලකින්න.

Friday, October 23, 2015

17. How to handle online conflicts?


(18) පාසල් වල සිදුවිය යුත්තේ කමක්ද?

අන්තර්ජාලීය හිංසනය වැලැක්වීම සදහා පාසල් පාසල් පද්ධතිය තුළ නව තාක්ෂණය භාවිතා කිරීමට උනන්දු කළ යුතු අතර ඒ සදහා සුදුසු පරිසරයක් නිර්මාණය කල යුතු ය. ජාතිය, ආගම, භාෂාව හෝ වෙනත් මොනය හේතුවක් පදනම කරගෙන තවෙකකුට වෙනස්කම් කිරීමක් සිදු නොකළ යුතය. ස්ත්‍රි පුරෂ භාවය, දේශපාලන මතිමතාන්තර යන කිසිවක් මත වෙනස්කම් සිදු නොවිය යුතුය.
  • සිසුන්ගේ අයිතිවාසිකම සහ වගකිම්.

  1. ශිෂ්‍යයා නිදහස් ස්වාධීන පුද්ගලයෙකු වශයෙන් පිළිගත යුතුය.
  2. පාසල විසින් තීරණය කරන සීමාවන් තුල සමාජ වෙබ අඩවි භාවිතා කිරිමේ අයිතිය තිබිය යුතය.
  3. සිසුවෙක් අනෙක් සිසුවෙකුගේ අයිතිවාසිකම් වලට ගරුකළ යුතු අතර ඔහුගේ පෞද්ගලිකත්වයට අත නොගැසිය යුතුය.
ඉහත කී කාරණා උල්ලංඝණය වන අවස්ථාවල සාක්ෂි සහිතව පාසල් බලධාරීන්ට වාර්තා කළ යුතුය.
  • ගුරවරුන්ගේ අයිතිවාසිකම හා වගකීම්.
  1. ගුරුවරයෙකු ස්වාධීන පුද්ගලයෙකු වශයෙන් පිලිගනු ලැබමේ අයිතිය ඇත.
  2. ගුරුවරන්ට අන්තර්ජාලය තුළ සිසුන් විසින් සිදු කරන ක්‍රියාකාරකම් පිළිබද විමසීමේ හා උපදෙස් දීමේ අයිතිය ඇත.
  3. අන්තර්ජාල හිංසනයෙන් තොර පරිසරයක් පාසල තුළ ඇති කිරීම ගුරුවරන්ගේ වගකීමකි.
  4. අන්තර්ජාල හිංසනය පිළිබද ගුරුවරන් විසින් සිසුන් දැනුවත් කළ යුතුය.
  5. යමෙකුට , තවකෙනෙකුගේ කරදර හා ප්‍ර‍ශ්න පිලිබද සංවේදී වීමට පුරදු කළ යුතුය.
  6. ඉහත කරුණු උල්ලංඝනය කරන අවස්ථාවල ඒ පිළිබඳ සොයා බැලීම සහ කටයුතු කිරීම ගුරුවරන්ගේ වගකීමකි.
  • දෙමවුපියන්ගේ අයිතිවාසිකම් සහ වගකීම.

  1. තම දරුවන්ගේ අන්තර්ජාලය තුළ ක්‍රියාකාරකතු පිලිබද සොයා බැලිමෙ අයිතිය දෙමාපියන් සතුය.
  2. තම දරුවන්ට හිරිහැර වන ආකාරයෙන් සිදුවන ක්‍රියාකාරකම් පිලිබඳ සොයා බැලිමේ වගකිම දෙමාපියන් සතුය.
  3. තම දරුවන්ට අධ්‍යාපනය ලබාදීමෙ දෙමාපියන්ගේ වගකීමකි.
  4. ඉහත කරුණු උල්ලංඝනය කරන අවස්ථාවල ඒ පිළිබඳ සොයා බැලීම සහ කටයුතු කිරීම දෙමාපියන්ගේ වගකීමකි.

19. Examples of cyber bullying

Three-way calling attack When two people call one person but the third person doesn’t know the second person is on the phone.


Forwarding a private email message or digital photos only intended for select recipient(s)

Sending inappropriate pictures Sending pornography and degrading or humiliating pictures of the victim which were taken when the victim was unaware

Text attacks Sending hateful or threatening messages, death threats, warnings, insulting remarks, racial slurs, gossip and rumor spreading etc.

Hacking into accounts The predator hacks into victim's account and pretending to be the victim, changing victim’s profile, locking them out, sending viruses and spyware or junk emails Students sharing one another's smart phones and computers sometimes leaving without loging out are vulnerable to this threat.

Anonymous Blogs A student might create an anonymous blog and post content to damaging others’ reputation, invading privacy, humiliate and insult. They may post rumors, harassing comments, videos. One incident we found was a former boy friend creating a fake profile of his girl friend and posting photos they had taken before breakup. Since it’s hard to locate the source, best is to report to social network of the content and profile. In worst cases require reporting to authorities for legal action.

In 2006, Late Professor V..K . Samaranayake, known as father of computing in Sri Lanka was attacked by a group using anonymous blog. He died of a heart attack several days later. The blog disappeared but the damage was done.

21. Who are bullying others?

Popular Bullies
They are well-connected to their peers
They have social power and overly concerned about their popularity
They like to dominate or be in charge of others
They are aggressive in peer groups
They tend to bully others openly

Secret bullies
They are depressed or anxious
They have low self-esteem
They are less involved in school
They are easily pressured by peers
They do not identify with the emotions or feelings of others

General cyber bullies
They have less parent involvement in life
They think badly of others
They are highly impulsive
They are hot tempered and easily become frustrated
They have difficulty following rules
They see violence in a positive way